Zekat Nedir? Zekat Nasıl Hesaplanır?
Zekat, İslam'ın beş temel şartından biri olup, mal ile yapılan bir ibadettir. Kelime olarak "artma, çoğalma, arınma ve bereket" anlamlarına gelir. Dini terim olarak ise; zenginlik ölçüsü kabul edilen miktarda (nisap) mala sahip olan Müslümanların, Allah rızası için mallarının belli bir miktarını Kur'an-ı Kerim'de belirtilen sınıflara vermesidir.
"Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin. Kendiniz için her ne iyilik işlemiş olursanız, Allah katında onu bulursunuz. Şüphesiz Allah bütün yaptıklarınızı görür." (Bakara Suresi, 110. Ayet)
Peygamber Efendimiz (s.a.s) şöyle buyurmuştur: "İslam beş temel üzerine bina edilmiştir: Allah'tan başka ilah olmadığına şahitlik etmek, namaz kılmak, zekât vermek, haccetmek ve Ramazan orucunu tutmak." (Buhârî, Îmân, 1)
Zekat Oranları ve Çeşitleri
Zekat sadece nakit paradan verilmez. Sahip olunan malın cinsine göre oranlar ve hesaplama yöntemleri değişmektedir. Aşağıdaki tablo genel kabul görmüş oranlardır:
| Malın Cinsi |
Nisap Miktarı (Alt Sınır) |
Zekat Oranı |
| Altın, Gümüş, Nakit Para |
80.18 gr Altın |
%2.5 (40'ta 1) |
| Ticaret Malları |
80.18 gr Altın Değeri |
%2.5 (40'ta 1) |
| Koyun ve Keçi |
40 Adet |
40-120 arası 1 adet |
| Sığır ve Manda |
30 Adet |
30-39 arası 1 dana |
| Toprak Ürünleri (Öşür) |
Hasat edildiğinde |
%10 (Yağmur suyu ile)
%5 (Masraflı sulama) |
Matematiksel Zekat Hesaplama Örnekleri
Zekat hesaplarken borçlar düşüldükten sonra kalan net varlık dikkate alınır. İşte iki farklı senaryo:
Örnek 1: Nakit ve Altın (Maldan Zekat)
Durum: Ahmet Bey'in 100 gram altını ve bankada 50.000 TL parası vardır. Ancak 20.000 TL de vadesi gelmiş borcu bulunmaktadır.
Hesaplama Adımları:
- Varlıkları Topla: Altının TL değeri (Örn: 1 gr = 2.000 TL ise) 200.000 TL + 50.000 TL Nakit = 250.000 TL
- Borçları Düş: 250.000 TL - 20.000 TL = 230.000 TL (Net Varlık)
- Zekatı Bul (%2.5): 230.000 / 40 = 5.750 TL
SONUÇ: Ahmet Bey 5.750 TL zekat vermelidir.
Örnek 2: Zirai Ürün (Öşür)
Durum: Çiftçi Mehmet Amca tarlasından 10 ton buğday hasat etmiştir. Tarlayı sulamak için elektrik motoru kullanmış ve masraf yapmıştır.
Hesaplama:
- Masrafsız (yağmur suyuyla) olsaydı oran %10 (onda bir) olacaktı.
- Masraflı sulama yapıldığı için oran %5 (yirmide bir)'dir.
- 10.000 kg x %5 = 500 kg
SONUÇ: Mehmet Amca 500 kg buğdayı veya değerini vermelidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Zekat hakkında en çok merak edilen 10 soru ve cevabı:
1. Kardeşe zekat verilir mi?
Evet, durumu fakir olan kardeşe, hala, dayı, teyze ve amcaya zekat verilebilir. Hatta yakın akrabaya vermek, hem sadaka hem de sıla-i rahim (akrabayı gözetme) sevabı kazandırdığı için yabancı fakirden daha efdaldir.
2. Zekat verirken niyet etmek şart mıdır?
Evet, zekat bir ibadet olduğu için verirken niyet etmek şarttır. Malı ayırırken veya fakire verirken kalben "bu zekattır" diye niyet etmek yeterlidir. Dil ile söylemek şart değildir.
3. Vergi zekat yerine geçer mi?
Hayır, devlete ödenen vergiler vatandaşlık görevidir; zekat ise dini bir mali ibadettir. Vergi ödemekle zekat borcu düşmez.
4. Kadının ziynet eşyası (altınları) için zekat gerekir mi?
Hanefi mezhebine göre, kadının kullandığı takılar (altın ve gümüş) nisap miktarına (80.18 gr) ulaşıyorsa zekat verilmesi gerekir. Şafi mezhebine göre ise kadının kullandığı mutat (alışılmış) ziynet eşyasına zekat düşmez. İhtiyatlı olan vermek ve malı temizlemektir.
5. Oturulan eve ve binilen arabaya zekat düşer mi?
Hayır. Kişinin asli ihtiyaçları (havâic-i asliyye) kabul edilen oturduğu ev, bindiği araba, ev eşyaları ve mesleki aletleri zekata tabi değildir.
6. Alacak paranın zekatı verilir mi?
Geri alınması kesin olan (kuvvetli) alacakların zekatı, tahsil edildikten sonra geçmiş yıllar da dahil edilerek verilir. Geri alınması şüpheli veya imkansız olan alacaklar için, tahsil edilmeden zekat verilmesi gerekmez.
7. Zekat taksitle verilebilir mi?
Evet, zekat borcu hesaplandıktan sonra sene içerisinde taksitler halinde ödenebilir. Ancak hayırlı işlerde acele etmek ve ihtiyacı olanı bekletmemek esastır.
8. Damada veya geline zekat verilir mi?
Eğer damat veya gelin fakir ise (nisap miktarı mala sahip değilse) onlara zekat verilebilir. Çünkü onlar kişinin bakmakla yükümlü olduğu usûl (anne-baba) ve fürû (çocuk-torun) grubuna girmezler.
9. Kiradaki evin zekatı nasıl hesaplanır?
Kiraya verilen evin kendi piyasa değeri üzerinden değil, elde edilen kira geliri üzerinden zekat hesaplanır. Kira gelirleri diğer nakit birikimlerle toplanır, nisaba ulaşırsa %2.5'u verilir.
10. Zekat Kurumlara veya Derneklere verilir mi?
Zekat, Kur'an'da belirtilen sınıflara (fakirler, yolda kalmışlar vb.) ulaştırılmak üzere güvenilir yardım kuruluşlarına ve derneklere vekalet yoluyla verilebilir. Kudüs Dostları Derneği olarak zekatlarınızı emanet bilinciyle gerçek ihtiyaç sahiplerine ulaştırıyoruz.
